Actuele ontwikkelingen rondom zombillion en de impact op financiële markten

De term «zombillion» heeft de laatste tijd steeds meer aandacht getrokken in financiële kringen en daarbuiten. Het verwijst naar bedrijven die, ondanks aanzienlijke verliezen of een gebrek aan levensvatbaarheid, kunstmatig in leven worden gehouden door voortdurende investeringen of overheidssteun. Deze bedrijven zijn in feite ‘financiële zombies’ die de natuurlijke marktwerking belemmeren en potentieel schadelijk kunnen zijn voor de economie als geheel. De opkomst van zombillion-bedrijven roept belangrijke vragen op over risicomanagement, allocatie van kapitaal en de rol van overheden bij het stimuleren van economisch herstel. Het is een fenomeen dat de structurele problemen binnen bepaalde sectoren blootlegt en de noodzaak benadrukt van een meer efficiënte en veerkrachtige economie.

De praktijk van het in leven houden van failliete bedrijven is niet nieuw, maar de schaal ervan is de afgelopen jaren aanzienlijk toegenomen, mede door de lage rentevoeten en de uitzonderlijke maatregelen die tijdens en na de financiële crisis van 2008 en de COVID-19 pandemie zijn genomen. Het is essentieel om de oorzaken en gevolgen van deze trend te analyseren, en te begrijpen welke maatregelen genomen kunnen worden om de negatieve effecten te beperken en een gezonde economische groei te bevorderen. De impact reikt verder dan alleen de financiële sector; het beïnvloedt ook de arbeidsmarkt, innovatie en de algehele productiviteit.

Oorzaken van het ontstaan van zombillion-bedrijven

Er zijn verschillende factoren die bijdragen aan het ontstaan van zombillion-bedrijven. Een belangrijke factor is de lage rentevoeten, die het voor bedrijven gemakkelijker maken om schulden aan te gaan en te herfinancieren, zelfs als ze niet in staat zijn om hun schulden af te lossen uit eigen kasstroom. Dit creëert een omgeving waarin bedrijven met zwakke fundamentele basis toch kunnen overleven, omdat de lasten van hun schulden relatief laag zijn. Daarnaast speelt de overheidssteun een belangrijke rol, vooral in sectoren die strategisch belangrijk worden geacht of waar veel banen verloren zouden gaan als bedrijven failliet zouden gaan. Deze steun kan de vorm aannemen van directe subsidies, belastingvoordelen of garanties voor leningen. Een andere oorzaak is een gebrek aan marktdiscipline; soms zijn banken en andere financiële instellingen terughoudend om bedrijven failliet te verklaren, uit angst voor verliezen of reputatieschade.

De rol van lage rentevoeten

Lage rentevoeten zijn een belangrijke facilitator van het zombillion-fenomeen. Wanneer de kosten van lenen laag zijn, wordt het voor bedrijven gemakkelijker om schulden te herfinancieren en te voorkomen dat ze failliet gaan. Dit kan leiden tot een situatie waarin bedrijven met zwakke fundamentele basis toch kunnen overleven, omdat de lasten van hun schulden relatief laag zijn. Dit creëert een ongezonde economische omgeving waarin kapitaal wordt vastgehouden in bedrijven die niet in staat zijn om een concurrerend rendement te genereren, waardoor de allocatie van kapitaal wordt verstoord. Het beleid van centrale banken, gericht op het stimuleren van economische groei door lage rentevoeten, heeft onbedoeld bijgedragen aan het probleem.

Jaar	Aantal zombillion-bedrijven (geschat) in Nederland	Percentage van het totale aantal bedrijven
2010	5%	2.3%
2015	8%	3.7%
2020	12%	5.5%
2023	15%	6.8%

De bovengenoemde tabel geeft een indicatie van de toename van zombillion-bedrijven in Nederland over de afgelopen jaren. De cijfers zijn schattingen en variëren afhankelijk van de gehanteerde definitie van een zombillion-bedrijf, maar laten duidelijk een stijgende trend zien.

Gevolgen van zombillion-bedrijven voor de economie

De aanwezigheid van zombillion-bedrijven heeft een aantal negatieve gevolgen voor de economie. Ten eerste belemmeren ze de productiviteitsgroei. Omdat deze bedrijven minder efficiënt zijn dan gezonde bedrijven, dragen ze minder bij aan de algehele economische output. Ten tweede verstikken ze innovatie. Wanneer zombillion-bedrijven in leven worden gehouden, hebben nieuwe, innovatieve bedrijven moeite om te concurreren en marktaandeel te winnen. Dit remt de ontwikkeling van nieuwe producten en diensten en vertraagt de economische groei. Ten derde verstoren ze de marktwerking. Door kunstmatig in leven te worden gehouden, creëren zombillion-bedrijven een oneerlijke concurrentiepositie ten opzichte van gezonde bedrijven. Dit kan leiden tot een misallocatie van kapitaal en een vermindering van de algehele efficiëntie van de economie.

Impact op de arbeidsmarkt

De impact van zombillion-bedrijven op de arbeidsmarkt is complex. Aan de ene kant kunnen ze banen behouden die anders verloren zouden gaan. Echter, deze banen bevinden zich vaak in sectoren met een lage productiviteit en bieden weinig groeimogelijkheden. Daarnaast kan de aanwezigheid van zombillion-bedrijven de creatie van nieuwe banen in gezonde, groeiende bedrijven belemmeren. Dit komt doordat kapitaal en talent worden vastgehouden in bedrijven die niet in staat zijn om een concurrerend rendement te genereren. Uiteindelijk kan dit leiden tot een lagere algehele werkgelegenheid en een vermindering van de economische welvaart.

• Verminderde productiviteitsgroei.
• Belemmering van innovatie.
• Verstoring van de marktwerking.
• Misallocatie van kapitaal.
• Negatieve impact op de arbeidsmarkt.

De hierbovenstaande punten benadrukken de veelzijdige negatieve impact van zombillion-bedrijven op de economie. Een gezonde economie vereist dat bedrijven in staat zijn om te concurreren en te innoveren, en dat kapitaal wordt gealloceerd naar de meest efficiënte en productieve ondernemingen.

Risicomanagement en toezicht

Effectief risicomanagement en toezicht zijn cruciaal om de opkomst van zombillion-bedrijven te beperken. Banken en andere financiële instellingen moeten een strenger beleid hanteren bij het verstrekken van leningen aan bedrijven met zwakke fundamentele basis. Dit betekent dat ze een grondige analyse moeten maken van de financiële situatie van de bedrijven, hun businessmodel en hun kansen op succes. Daarnaast moeten toezichthouders strenger toezien op de kwaliteit van de kredietportefeuilles van banken en andere financiële instellingen. Dit kan worden bereikt door middel van regelmatige stresstests en door het opleggen van kapitaaleisen die voldoende zijn om verliezen op leningen te dekken. Een andere belangrijke maatregel is het bevorderen van transparantie en openheid over de financiële situatie van bedrijven. Dit kan worden bereikt door het verplicht stellen van gedetailleerde financiële rapportage en door het creëren van een openbaar register van bedrijven die in moeilijkheden verkeren.

Verbetering van de faillissementswetgeving

De faillissementswetgeving speelt een belangrijke rol bij het aanpakken van het zombillion-probleem. Een efficiënte en effectieve faillissementswetgeving maakt het mogelijk om bedrijven die niet levensvatbaar zijn, snel en ordelijk te liquideren. Dit voorkomt dat kapitaal en arbeidskracht worden vastgehouden in bedrijven die geen rendement genereren. Het is belangrijk dat de faillissementswetgeving de belangen van alle stakeholders in evenwicht brengt, waaronder schuldeisers, werknemers en aandeelhouders. Daarnaast moet de wetgeving flexibel zijn en zich kunnen aanpassen aan veranderende economische omstandigheden. Een voorbeeld van een maatregel die de faillissementswetgeving kan verbeteren, is het verkorten van de doorlooptijd van faillissementsprocedures en het verhogen van de mogelijkheden voor reorganisatie en herstructurering.

1. Strengere kredietverleningsnormen.
2. Verhoogd toezicht op financiële instellingen.
3. Bevordering van transparantie en openheid.
4. Verbetering van de faillissementswetgeving.
5. Stimulering van investeringen in innovatieve bedrijven.

De bovenstaande lijst presenteert een reeks maatregelen die kunnen worden genomen om de opkomst van zombillion-bedrijven te beperken en een gezondere economische omgeving te bevorderen. Het is belangrijk om te benadrukken dat er geen ‘one-size-fits-all’ oplossing bestaat en dat de beste aanpak afhangt van de specifieke omstandigheden van elk land.

De toekomst van zombillion-bedrijven en de rol van ESG-factoren

De toekomst van zombillion-bedrijven is onzeker. Naarmate de rentevoeten stijgen en de overheidssteun afneemt, zullen steeds meer zombillion-bedrijven gedwongen worden om failliet te gaan. Dit zal leiden tot verliezen voor banken en andere financiële instellingen, maar het zal ook ruimte creëren voor nieuwe, innovatieve bedrijven om te groeien en te bloeien. De toenemende aandacht voor Environmental, Social en Governance (ESG) factoren zal ook een rol spelen bij het bepalen van de toekomst van zombillion-bedrijven. Investeerders worden steeds vaker kritischer op de duurzaamheid van bedrijven en zullen minder geneigd zijn om te investeren in bedrijven die een negatieve impact hebben op het milieu of de samenleving. Dit kan zombillion-bedrijven verder onder druk zetten om hun businessmodel te herzien of failliet te gaan.

Het is cruciaal dat overheden en toezichthouders proactief beleid voeren om de negatieve effecten van zombillion-bedrijven te beperken en een gezondere en veerkrachtiger economie te bevorderen. Dit vereist een combinatie van maatregelen, waaronder strengere kredietverleningsnormen, verhoogd toezicht op financiële instellingen, verbetering van de faillissementswetgeving en stimulering van investeringen in innovatieve bedrijven. Door deze maatregelen te nemen, kunnen we ervoor zorgen dat kapitaal wordt gealloceerd naar de meest efficiënte en productieve ondernemingen en dat de economie in staat is om te groeien en te bloeien.